صوفی


 زندگینامه صوفی

ابوالحسن عبدالرحمن صوفی رازی در سال 291 هجری قمری در شهر ری به دنیا آمد او اخترشناسی را نزد محمدبن الحسین فرا گرفت و در سال 335 هجری قمری به همراه وی برای تحصیل نجوم نزد ابوحنیفه به شهر دینور مسافرت کرد (شهر دینور در 40 کیلومتری شمال شرق کرمانشاه واقع بود که به دست تیمور ویران شد) صوفی دو سال بعد طی صحبتی با محمدبن الحسین(وزیر آل بویه) به اصفهان می رود و به دربار عضدالدوله دیلمی راه یافت و منجم دربار شد. او استاد ریاضی و ستاره شناس برجسته سده چهارم بود که به تشریح یافته های یونانیان در علم نجوم و ترجمه آثار آنها به زبان عربی پرداخت. صوفی بزرگترین مترجم آثار نجومی یونانیان که در اسکندریه قرار داشت به زبان عربی می باشد البته او به رصدهای دیگران اعتماد نداشت وخود به رصد می پرداخت به همین دلیل توانست معلومات پیشینیان خود را با دقت تصحیح و تکمیل کند. او روی کتاب مجسطی بطلمیوس کار کرد و توضیحات زیادی را بر روی فهرست ستارگان و تخمین های مربوط به روشنایی و میزان درخشندگی آنها انجام داد که اغلب با آنچه بطلمیوس محاسبه کرده بود تفاوت چشمگیری داشت. صوفی در مجموع موفق شد 1027 ستاره را با دقت بالا رصد و محاسبه کند و در عین حال توانست 70 جرم دیگر را به عنوان اجرام غیر ستاره ای ثبت و رصد کند بدین ترتیب می توان او را نخستین کسی دانست که فهرستی از اجرام غیر ستاره ای ارائه کرده است.

صوفی از طرف عضدالدوله دیلمی به عنوان استاد ریاضی و ستاره شناسی شهر گور فیروزآباد منسوب می شود و در رصدخانه شهرگور پژوهش های ستاره شناسی ارزنده ای انجام می دهد تا جایی که به شهرت فراوان می رسد. طبق نوشته ابوریحان بیرونی،صوفی توانست اندازه گیری دایرة البروج را با حلقه ای به قطر داخلی 123 سانتیمتر در شهرگور انجام دهد که مورد تحسین منجمان دیگر قرار گرفت. صوفی در سفری که به یمن داشت موفق شد ابر ماژلانی بزرگ را که در اصفهان قابل رویت نبود مشاهده کند و از آن بعنوان البکر در آثارش یاد کرده است این کهکشان را اروپایی ها تا قبل از سفر دریایی ماژلان در قرن شانزدهم میلادی ندیده بودند. صوفی کتاب صورالکواکب را در زمینه اخترشناسی به نگارش درآورد این کتاب یکی از شاهکارهای بزرگ رصد اسلامی می باشد که نه تنها در بین منجمان مسلمان بلکه در میان مولفان اروپایی از قرون وسطی تا عصر جدید اهمیت و اعتبار فراوان داشت. این کتاب در قرن سیزدهم میلادی به زبان فرانسوی و اسپانیایی ترجمه شد و تا سال 1834 میلادی مورد مراجعه و اعتماد منجمان شرق و غرب بود. صوفی کتاب صورالکواکب را در حدود سال 353 هجری قمری در 61 سالگی به نگارش در آورده است. او تحقیق کاملی در مورد سحابی "امراة المسلسلة" انجام داد که هیچ دانشمندی نمی داند جایی که گالیله با دوربین نجومی اش نتوانست چنین مطالعاتی را انجام دهد صوفی چگونه آن را کشف کرد؟

در حقیقت مشاهدات صوفی تا زمان اختراع تلسکوپ ناشناخته باقی مانده بود بطوریکه سیمون ماریوس سحابی آندرومدا(امراةالمسلسلة) را در سال 1912 میلادی و با یک تلسکوپ معمولی مجددا" کشف کرد. علاوه بر امراة المسلسلة،او تحقیقاتی در مورد سحابی vulpecula در صورت فلکی روباه،سحابی Sagittarius در صورت فلکی قوس و یک سحابی در صورت فلکی خرچنگ دارد. ساخت رصدخانه های شیراز و بغداد از دیگر کارهای علمی این دانشمند ایرانی می باشد. صوفی به تشویق عضدالدوله دیلمی ساخت کره آسمان و مشخص کردن مواضع دقیق اجرام آسمانی بر روی آن را که از شگفت انگیزترین کارهای اوست در کارنامه علمی خود دارد این کره هم اکنون در موزه شهر قاهره نگهداری می شود. بررسی تغییر رنگ و میزان درخشندگی ستارگان نیز از دیگر کارهای اوست که برای منجمان امروزی بسیار جالب توجه می باشد.

در فرهنگ نامه ناسا آمده است صوفی از منجمان بزرگی است که رصد بدون تلسکوپ را به انجام رسانید و نخستین کسی است که با چشم غیر مسلح کهکشان آندرومدا را مشاهده و گزارش کرد و 947 سال بعد سیمون ماریوس آن را تایید کرد ولی هنوز دانشمندان متحیرند که چگونه صوفی بدون تلسکوپ این سحابی را کشف کرده است؟(لازم به ذکر است صوفی کتاب صورالکواکب را در سال 964 میلادی به اتمام رسانده است)

در سال 1960 میلادی کنگره جهانی نجوم اعلام کرد که صوفی رازی دانشمند ایرانی 996 سال قبل بدون داشتن وسایل امروزی محاسبات نجومی انجام داده است که همگی آنها صحیح و ثابت شده است. در مجله انجمن تحقیقات نجومی بریتانیا در سال 1968 میلادی نیز آمده است: پیدایش تلسکوپ در دانش اخترشناسی که در سال 1609 انجام گرفت مطالعات سریع و لازم را در عصر خود بوجود نیاورد و حتی در تعیین و شمارش سحابی های شناخته شده از خود فعالیتی نشان نداد در این زمان گالیله بیش از دیگران که سحابی خرچنگ را از تعدادی از ستارگان مشخص آسمان تشخیص داده بودند،کشف جدیدی را بوجود نیاورد.یکسال بعد "نیکلاس پیرس" با اطلاعی که از کارهای گالیله داشت مشاهده کرد ستارگان میانی شبیه سحابی هستند. در سال 1912 "سیمون ماریوس" سحابی آندرومدا را پس از یک تردید طولانی تایید کرد در حالیکه اولین رصد ثبت شده (درباره سحابی آندرومدا) به وسیله یک منجم ایرانی به نام الصوفی در قرن دهم(947 سال قبل از اعلام ماریوس) انجام گرفته است.

ابوریحان بیرونی در بسیاری از آثار خود از نظرات صوفی استفاده کرده است و خواجه نصیرالدین طوسی در سال 647 هجری قمری این کتاب را به فارسی ترجمه کرده است. آثار دیگری نیز از صوفی به جای مانده است که از آن جمله می توان به رساله "فی العمل بالاسطرلاب" و کتاب "العمل بالکرة الفلکیة" اشاره کرد او در زمینه ریاضیات و هندسه نیز آثاری داشته است که از جمله آنها می توان به "فی عمل الاشکال المتساویة الاضلاع کلها بفتحة واحدة" اشاره کرد. صوفی در سال 359 هجری قمری در شیراز به رصد پرداخت حاصل این کار کتابهایی به نام زیج بوده است که اثری از آنها باقی نمانده است ولی ابوریحان بیرونی و دیگران از آنها یاد کرده اند.

نام این دانشمند بزرگ را با نام Azophi در مدار 22 درجه جنوبی و نصف النهار 13 درجه کره ماه ثبت کرده اند علاوه بر این 13 نقطه دیگر را نیز به افتخار این دانشمند روی کره ماه نامگذاری کرده اند. عبدالرحمن صوفی رازی در سال 376 هجری قمری در شیراز دیده از جهان فروبست و در همان شهر به خاک سپرده شد.

 

دانشمندان ایرانی       دانشمندان جهان       بهترین روش یادگیری ریاضی             آموزش ریاضی          آموزش کامپیوتر          تدریس آنلاین       

   تدریس دوره متوسطه         تدریس دوره دبیرستان

10 / 10
از 1 کاربر

ارسال نظر

عنوان نظر :*
نام شما :*
ایمیل :*
*