زندگینامه صوفی

صوفی اخترشناس ایرانی

 زندگینامه صوفی

ابوالحسن عبدالرحمن صوفی رازی در سال ۲۹۱ هجری قمری در شهر ری به دنیا آمد او اخترشناسی را نزد محمدبن الحسین فرا گرفت و در سال ۳۳۵ هجری قمری به همراه وی برای تحصیل نجوم نزد ابوحنیفه به شهر دینور مسافرت کرد (شهر دینور در ۴۰ کیلومتری شمال شرق کرمانشاه واقع بود که به دست تیمور ویران شد) صوفی دو سال بعد طی صحبتی با محمدبن الحسین(وزیر آل بویه) به اصفهان می رود و به دربار عضدالدوله دیلمی راه یافت و منجم دربار شد. او استاد ریاضی و ستاره شناس برجسته سده چهارم بود که به تشریح یافته های یونانیان در علم نجوم و ترجمه آثار آنها به زبان عربی پرداخت. صوفی بزرگترین مترجم آثار نجومی یونانیان که در اسکندریه قرار داشت به زبان عربی می باشد البته او به رصدهای دیگران اعتماد نداشت و خود به رصد می پرداخت به همین دلیل توانست معلومات پیشینیان خود را با دقت تصحیح و تکمیل کند. او روی کتاب مجسطی بطلمیوس کار کرد و توضیحات زیادی را بر روی فهرست ستارگان و تخمین های مربوط به روشنایی و میزان درخشندگی آنها انجام داد که اغلب با آنچه بطلمیوس محاسبه کرده بود تفاوت چشمگیری داشت. صوفی در مجموع موفق شد ۱۰۲۷ ستاره را با دقت بالا رصد و محاسبه کند و در عین حال توانست ۷۰ جرم دیگر را به عنوان اجرام غیر ستاره ای ثبت و رصد کند بدین ترتیب می توان او را نخستین کسی دانست که فهرستی از اجرام غیر ستاره ای ارائه کرده است.

پژوهش های ستاره شناسی صوفی

صوفی از طرف عضدالدوله دیلمی به عنوان استاد ریاضی و ستاره شناسی شهر گور فیروزآباد منسوب می شود و در رصدخانه شهرگور پژوهش های ستاره شناسی ارزنده ای انجام می دهد تا جایی که به شهرت فراوان می رسد. طبق نوشته ابوریحان بیرونی،صوفی توانست اندازه گیری دایرة البروج را با حلقه ای به قطر داخلی ۱۲۳ سانتیمتر در شهرگور انجام دهد که مورد تحسین منجمان دیگر قرار گرفت. صوفی در سفری که به یمن داشت موفق شد ابر ماژلانی بزرگ را که در اصفهان قابل رویت نبود مشاهده کند و از آن بعنوان البکر در آثارش یاد کرده است این کهکشان را اروپایی ها تا قبل از سفر دریایی ماژلان در قرن شانزدهم میلادی ندیده بودند. صوفی کتاب صورالکواکب را در زمینه اخترشناسی به نگارش درآورد این کتاب یکی از شاهکارهای بزرگ رصد اسلامی می باشد که نه تنها در بین منجمان مسلمان بلکه در میان مولفان اروپایی از قرون وسطی تا عصر جدید اهمیت و اعتبار فراوان داشت. این کتاب در قرن سیزدهم میلادی به زبان فرانسوی و اسپانیایی ترجمه شد و تا سال ۱۸۳۴ میلادی مورد مراجعه و اعتماد منجمان شرق و غرب بود. صوفی کتاب صورالکواکب را در حدود سال ۳۵۳ هجری قمری در ۶۱ سالگی به نگارش در آورده است. او تحقیق کاملی در مورد سحابی "امراة المسلسلة" انجام داد که هیچ دانشمندی نمی داند جایی که گالیله با دوربین نجومی اش نتوانست چنین مطالعاتی را انجام دهد صوفی چگونه آن را کشف کرد؟

اختراع تلسکوپ و تایید اکتشافات صوفی

در حقیقت مشاهدات صوفی تا زمان اختراع تلسکوپ ناشناخته باقی مانده بود بطوریکه سیمون ماریوس سحابی آندرومدا(امراةالمسلسلة) را در سال ۱۹۱۲ میلادی و با یک تلسکوپ معمولی مجددا" کشف کرد. علاوه بر امراة المسلسلة،او تحقیقاتی در مورد سحابی vulpecula در صورت فلکی روباه،سحابی Sagittarius در صورت فلکی قوس و یک سحابی در صورت فلکی خرچنگ دارد. ساخت رصدخانه های شیراز و بغداد از دیگر کارهای علمی این دانشمند ایرانی می باشد. صوفی به تشویق عضدالدوله دیلمی ساخت کره آسمان و مشخص کردن مواضع دقیق اجرام آسمانی بر روی آن را که از شگفت انگیزترین کارهای اوست در کارنامه علمی خود دارد این کره هم اکنون در موزه شهر قاهره نگهداری می شود. بررسی تغییر رنگ و میزان درخشندگی ستارگان نیز از دیگر کارهای اوست که برای منجمان امروزی بسیار جالب توجه می باشد.

نظر دانشمندان غربی درباره صوفی

در فرهنگ نامه ناسا آمده است صوفی از منجمان بزرگی است که رصد بدون تلسکوپ را به انجام رسانید و نخستین کسی است که با چشم غیر مسلح کهکشان آندرومدا را مشاهده و گزارش کرد و ۹۴۷ سال بعد سیمون ماریوس آن را تایید کرد ولی هنوز دانشمندان متحیرند که چگونه صوفی بدون تلسکوپ این سحابی را کشف کرده است؟(لازم به ذکر است صوفی کتاب صورالکواکب را در سال ۹۶۴ میلادی به اتمام رسانده است)

در سال ۱۹۶۰ میلادی کنگره جهانی نجوم اعلام کرد که صوفی رازی دانشمند ایرانی ۹۹۶ سال قبل بدون داشتن وسایل امروزی محاسبات نجومی انجام داده است که همگی آنها صحیح و ثابت شده است. در مجله انجمن تحقیقات نجومی بریتانیا در سال ۱۹۶۸ میلادی نیز آمده است: پیدایش تلسکوپ در دانش اخترشناسی که در سال ۱۶۰۹ انجام گرفت مطالعات سریع و لازم را در عصر خود بوجود نیاورد و حتی در تعیین و شمارش سحابی های شناخته شده از خود فعالیتی نشان نداد در این زمان گالیله بیش از دیگران که سحابی خرچنگ را از تعدادی از ستارگان مشخص آسمان تشخیص داده بودند،کشف جدیدی را بوجود نیاورد.یکسال بعد "نیکلاس پیرس" با اطلاعی که از کارهای گالیله داشت مشاهده کرد ستارگان میانی شبیه سحابی هستند. در سال ۱۹۱۲ "سیمون ماریوس" سحابی آندرومدا را پس از یک تردید طولانی تایید کرد در حالیکه اولین رصد ثبت شده (درباره سحابی آندرومدا) به وسیله یک منجم ایرانی به نام الصوفی در قرن دهم(۹۴۷ سال قبل از اعلام ماریوس) انجام گرفته است.

نظر دانشمندان ایرانی درباره صوفی

ابوریحان بیرونی در بسیاری از آثار خود از نظرات صوفی استفاده کرده است و خواجه نصیرالدین طوسی در سال ۶۴۷ هجری قمری این کتاب را به فارسی ترجمه کرده است. آثار دیگری نیز از صوفی به جای مانده است که از آن جمله می توان به رساله "فی العمل بالاسطرلاب" و کتاب "العمل بالکرة الفلکیة" اشاره کرد او در زمینه ریاضیات و هندسه نیز آثاری داشته است که از جمله آنها می توان به "فی عمل الاشکال المتساویة الاضلاع کلها بفتحة واحدة" اشاره کرد. صوفی در سال ۳۵۹ هجری قمری در شیراز به رصد پرداخت حاصل این کار کتابهایی به نام زیج بوده است که اثری از آنها باقی نمانده است ولی ابوریحان بیرونی و دیگران از آنها یاد کرده اند.

نام این دانشمند بزرگ را با نام Azophi در مدار ۲۲ درجه جنوبی و نصف النهار ۱۳ درجه کره ماه ثبت کرده اند علاوه بر این ۱۳ نقطه دیگر را نیز به افتخار این دانشمند روی کره ماه نامگذاری کرده اند. عبدالرحمن صوفی رازی در سال ۳۷۶ هجری قمری در شیراز دیده از جهان فروبست و در همان شهر به خاک سپرده شد.

10 / 10
از 1 کاربر
ارسال نظر
عنوان نظر :*
نام شما :*
ایمیل :*
*