خیام


 زندگینامه خیام

غیاث الدین ابوالفتح،عمربن ابراهیم خیام نیشابوری در سال 439 هجری قمری در شهر نیشابور به دنیا آمد در آن زمان ترکان سلجوقی بر ناحیه وسیعی از شرق ایران تسلط داشتند او در زادگاه خویش نزد عالمان و استادان برجسته از جمله امام موفق نیشابوری به تحصیل پرداخت و در جوانی به فلسفه و ریاضیات مسلط شد.خیام در سال 461 هجری قمری به سمرقند رفت و در آنجا تحت حمایت ابوطاهر عبدالرحمن بن احمد،قاضی القضات سمرقند اثر برجسته خود در جبر را درباره معادلات درجه سوم به زبان عربی تالیف کرد.او سپس به اصفهان رفت و مدت هجده سال در آنجا اقامت کرد و با حمایت ملکشاه سلجوقی و وزیرش نظام الملک و دیگر دانشمندان آن زمان در رصد خانه ای که به دستور ملکشاه تاسیس شده بود به تحقیقات نجومی پرداخت که نتیجه آن اصلاح و تنظیم تقویم جلالی(لقب ملکشاه سلجوقی)بود در تقویم جلالی سال شمسی معادل 365 روز و 5 ساعت  و 49 دقیقه و 15 ثانیه است و سال 12 ماه دارد که شش ماه نخست  31 روز دارد و پنج ماه دیگر 30 روز و ماه آخر 29 روز دارد بعد از هر چهار سال یکسال ماه آخر 30 روزه می شود که آن سال 366 روز دارد و سال کبیسه نام دارد. در تقویم جلالی هر پنج هزار سال یک روز اختلاف زمان وجود دارد در صورتیکه در تقویم گریگوری هر ده هزار سال سه روز اشتباه دارد.

بعداز مرگ نظام الملک و ملکشاه،سلطان سنجر سلجوقی به حکومت رسید او نظر مساعدی نسبت به خیام نداشت بنابراین خیام مدت کوتاهی پس از سلطنت سنجر اصفهان را به مقصد خراسان ترک کرد او باقی عمر خود را درشهرهای مهم خراسان بویژه نیشابور و مرو سپری کرد.

دستاوردهای علمی خیام برای جامعه بشری درخور توجه بوده است او برای نخستین بار در تاریخ ریاضی معادلات درجه اول،درجه دوم و درجه سوم را دسته بندی کرد و با استفاده از ترسیمات هندسی مبتنی بر مقاطع مخروطی توانست برای آنها راه حل کلی ارائه دهد برای معادلات درجه دوم از هر دو راه حل هندسی و عددی استفاده کرد و در معادلات درجه سوم تنها ترسیمات هندسی بکار برد. به دلیل تعریف نشدن اعداد منفی در آن زمان خیام به جوابهای منفی معادلات توجه نمی کرد و به همین خاطر امکان وجود سه جواب برای معادله درجه سوم رد می شد با این وجود تقریبا" چهار قرن قبل از دکارت توانست به یکی از مهمترین دستاوردهای بشر دست یابد و راه حلی را که دکارت بعدها بصورت کاملتر عنوان کرد را بیان نمود. خیام همچنین تعریف عدد را به عنوان یک کمیت پیوسته مطرح نمود و در حقیقت برای اولین بار عدد مثبت حقیقی را تعریف می کند(از نظر ریاضی هر مقداری را به بینهایت جزء میتوان تقسیم نمود) خیام در بررسی و اثبات اصل توازی اقلیدس مبتکر در مفهوم هندسه است او در اثبات این اصل گزاره هایی را مطرح کرد که مطابق گزاره هایی است که چند قرن بعد ریاضیدانان اروپایی بیان کردند همچنین باید مثلث حسابی پاسکال را مثلث حسابی خیام نامید و دو جمله ای نیوتن در حقیقت دو جمله ای خیام است چرا که او برای اولین بار در این زمینه به نتیجه رسیده است.

از خیام رساله هایی نیز در زمینه های مکانیک،هیدرواستاتیک و هواشناسی به جای مانده است تحقیقاتی در مورد فعالیت او در زمینه هندسه تزیینی انجام شده است که ارتباط او با ساخت گنبد شمالی مسجد جامع اصفهان را تایید می کند.

عده ای از تذکره نویسان خیام را شاگرد بوعلی سینا و عده ای دیگر شاگرد امام موفق عارف می دانند خیام در جایی ابن سینا را استاد خود می داند اما به نظر این استادی جنبه معنوی دارد تاریخ نویسان و دانشمندان هم عصر خیام بر استادی او در فلسفه اذعان داشتند. قوی ترین ماخذی که از خیام نام برده است چهار مقاله نظامی عروضی است نظامی عروضی سمرقندی او را "حجه الحق" و ابوالفضل بیهقی او را "امام عصر خود" لقب داده است. آثار فلسفی موجود خیام به چند رساله کوتاه اما عمیق و پربار محدود می شود.

بیشترین شهرت خیام در دو قرن اخیر در دنیا به دلیل رباعیات اوست که به انگلیسی ترجمه و در اختیار جهانیان قرار گرفت و نام او را در ردیف شاعران بزرگ دنیا قرار داد خیام رباعی های خود را غالبا" در تفکرات فلسفی سروده و قصد او شاعری نبوده است به همین دلیل در عهد خود شهرتی نداشته و به عنوان حکیم و فیلسوف شناخته شده بود این رباعی ها ساده و بی آرایش و در عین حال دارای معانی عالی در فصاحت و بلاغت سروده شده است به نظر می رسد این رباعیات در حقیقت پاسخی است به اوضاع اجتماعی عصر خیام که در آن زمان حکمفرما بوده است در زمان خیام فرقه های مختلف سنی،شیعه،اشعری و معتزلی سرگرم بحث ها و مجادلات اصولی و کلامی بودند فیلسوفان توسط قشرهای مختلف به کفر متهم می شدند و کسی جرات ابراز نظریات خود را نداشت حتی امام محمد غزالی نیز از این اتهامات در امان نماند. رباعیات خیام را به چند گروه تقسیم کرده اند:

- اشعاری در بی وفایی دنیا و سرعت گذشت سالیان عمر

- اشعاری در بیان محدودیت علوم و معرفت انسانی در مقابل نامحدود بودن واقعیات عالم هستی

- اشعاری که لذت پرستی و خوشی روز را توصیه می کند و حیات موجود را غنیمت می شمارد

- اشعاری که پوچ و بی اساس بودن هستی و حیات را ترویج می کند و نسبت به ماوراء حیات با نظر شک و تردیدمی نگرد

در مورد اشعار دسته چهارم بحث های زیادی صورت گرفته است بعضی محققان به بی اعتقادی خیام نسبت به ماوراءالطبیعه نظر داده اند و عده دیگری برخلاف این نظراظهار کرده اند وگروهی نیز معتقدند که این اشعار از خیام نیست. در اینکه خیام شاعری بی باک،گستاخ و پرخاشگر بوده است شکی نیست اما اینکه او را یک فرد ملحد،بدکیش و نامعتقد بنامیم همه محققان با آن موافق نیستند

خیام در سال 517 هجری قمری در نیشابور درگذشت و او را در امامزاده محروق به خاک سپردند.

 

دانشمندان ایرانی       دانشمندان جهان       بهترین روش یادگیری ریاضی             آموزش ریاضی          آموزش کامپیوتر          تدریس آنلاین        

  تدریس دوره متوسطه         تدریس دوره دبیرستان

10 / 10
از 1 کاربر

ارسال نظر

عنوان نظر :*
نام شما :*
ایمیل :*
*