اقلیدس

 

زندگینامه اقلیدس

اقلیدس ریاضیدان نابغه و برجسته یونانی و خالق مشهور ترین کتاب هندسه جهان است که تقریبا تا 2000 سال کتاب و قواعد هندسی او مورد توجه هندسه آموزان بوده است و اکثر مشاهیر ریاضیات دنیا هم برای آموختن مفاهیم پایه ای علم هندسه از کتاب او استفاده کرده اند.

اقلیدس این درک علمی را داشت که تنها نباید به گردآوری واقعیت ها بسنده کرد، بلکه باید به فکر نظمی منطقی در آن ها بود. او بر همین اساس دست به تدوین کتاب مشهور خود زد، در واقع ابتدا واقعیات بسیاری از تمام دستاورد پیشینیان را جمع آوری نمود سپس به معرفی  تعدادی از تعریف ها و حقایق اساسی پرداخت و به طور منطقی و به شکلی نو آن ها را مرتب نمود و در کتاب گنجاند و برهان های گمشده را پیدا کرد.او یافته های پیشین دانشمندان و مبتکران ریاضی را به حدی منظم و دقیق گردهم آورده بود که تا 2000 سال هیچ کس نتوانست بهتر از این عمل کند و سالیان طولانی این کتاب مرجع آموزش علم مقدماتی هندسه بوده است. بسیاری از دانشمندان معروف از جمله نیوتن، گالیله و کوپر از روش های استدلالی اقلیدس در پژوهش های خود استفاده کردند. یکی از این روش ها برهان خلف بود که اقلیدس در کتاب خود از آن استفاده کرده است.

اقلیدس از شاگردان مکتب افلاطون بود. او دارای ذوق سرشاری در زمینه تدوین و گرد آوری بود به همین سبب در کتب سیزده جلدی خود سعی کرد تمام دانش بشری تا آن دوره  را گرد آوری و تدوین نماید، این اثر شگفت انگیز تا دو هزار سال بصورت مرجعی بی‌بدیل باقی ماند به گونه ای که دست بردن در اصول آن یک خطای محض محسوب می شده است.

پیدایش ریاضیات محض به وسیله اصول اقلیدس

روش بنداشتی (اصل موضوع) اقلیدس منجر به کاربرد الگویی شد که امروزه به آن ریاضیات محض می‌گوییم. دلیل اینکه آن را محض نامیده اند این است که با اندیشه محض سر و کار دارد و از راه آزمون و خطا و تجربه به دست نمی‌آید و درستی یا نادرستی احکام آن را نیز از راه تجربه نمی‌توان اثبات یا نفی کرد.

اصول هندسه اقلیدس همچنان در مقاطع متوسطه تحصیلی تدریس می شود و همه ما اصول هندسه را با نظریات اقلیدس فراگرفته ایم، برای نمونه قضیه اقلیدس درباره عدم محدودیت سلسله اعداد اول، یکی از شاهکارهای استدلال ریاضی است که همه ما با آن آشنایی داریم و در دوران متوسطه آن را آموخته ایم.

پایان دوره حکومت اصول هندسه اقلیدسی بر ریاضیات

تا مدت های بسیار طولانی افراد بر این عقیده بودند که هندسه اقلیدس کاملترین مرجع هندسه جهان است و هیچ گاه نیاز به بازنگری و تغییر ندارد و همانطور که گفتیم زیر سوال بردن اصول بسیار کار سنگین و خطرناکی بود، اما از آنجا که علم هرگز متوقف نمی شود دانشمندان برجسته سعی در تکمیل و اثبات اصول اقلیدس بودند. یکی از این اصل ها، اصل پنجم اقلیدس بود که بر اساس آن دو خط موازی فاصله ثابتی از همدیگر دارند و هیچگاه همدیگر را قطع نمی کنند.  دانشمندان ایرانی همچون خیام نیشابوری و خواجه نصیرالدین طوسی تلاش کردند تا اصل پنجم را نیز مانند چهار اصل دیگر اثبات کنند ولی به نتیجه نرسیدند تا اینکه گروهی از  دانشمندان همچون ریمان لوباچفسکی، توانستند علم هندسه و ریاضیات را با تحقیقات و ممارست بسیار توسعه دهند و هندسه غیر اقلیدسی را بنا نهند و در کنار هندسه اقلیدسی به تکامل علم ریاضیات کمک کنند. این گروه ریاضیدانان پس از مطالعات بسیار به این نتیجه رسیدند که امکان ایجاد گزاره ای جدید در اصل پنجم اقلیدس وجود دارد، اقلیدس معتقد بوده است که دو خط موازی هرگز همدیگر را قطع نمی کنند  اما به اعتقاد این دانشمندان این اصل برای خطوط موازی در صفحه می باشد در حالیکه در عالم واقعی چنین چیزی وجود ندارد. بنابراین می توان گفت به عنوان مثال دو خط موازی در یک نقطه یکدیگر را قطع می‌کنند یا در دو نقطه یا در بینهایت نقطه و در عین حال سازگاری با اصول قبلی برقرار باشد، اینگونه و بر اساس این نظریه دوران با شکوه هندسه اقلیدسی به پایان رسید و هندسه غیراقلیدسی پا به عرصه علوم ریاضیات نهاد. اینشتین فیزیکدان مشهور جهان نیز اثبات کرد که هندسه اقلیدس در فضا و زمان معتبر نیست.

زندگی شخصی اقلیدس و شکل گیری شخصیت او

در حقیقت اطلاعات بسیار زیاد و دقیقی درباره زندگی شخصی اقلیدس در دسترس نیست و نمی توان با قاطعیت درباره دوره های زندگی او سخنی به میان آورد و بخش های مختلف زندگی او را بررسی و تحلیل کرد، حتی از تاریخ مرگ و تولد او و یا شهر تولدش اطلاعات دقیقی در دسترس نیست، تنها اطلاعات قابل اعتماد و تا مقداری درست را می توان به  یادداشت‌های پروکلوس و پاپوس اسکندرانی نسبت داد. در هنگام مطالعه تاریخ اقلیدس باید دقت داشته باشیم که او را با یکی از فیلسوفان دوره سقراط اشتباه نگیریم که نام او هم اقلیدس مگارایی بوده است، اقلیدس مورد بحث ما به اقلیدس اسکندرانی مشهور بوده است.

با تکیه بر موارد مذکور تنها تعریف قابل قبول و منطقی که از زندگی اقلیدس می توانیم داشته باشیم این است که این ریاضیدان یونانی ،پسر نوقطرس بن برنیقس ،در سال  323 قبل از میلاد مسیح متولد شد، اقلیدس  از تبار فنیقی و نخستین رئیس بخش ریاضیات بود، وی از اعضای فعال کتابخانه بزرگ اسکندریه و احتمالأ از فارغ التحصیلان آکادمی افلاطون بوده‌است اطلاعات دقیقی از نام واقعی اقلیدس نداریم و احتمال می دهیم که نامی که وی با آن مشهور شده است تنها لقب او به خاطر عظمتش در علوم هندسه بوده است زیرا در  زبان یونانی اقلی به معنی کلید و دس به معنای هندسه و اقلیدس به معنای کلید هندسه است البته این مورد تنها یک احتمال است.

دعوت اقلیدس به اسکندریه توسط حاکم وقت آن زمان

اقلیدس در قرن سوم پیش از میلاد یعنی حدود ۳۰۰ سال قبل از میلاد مسیح، با آنکه هنوز به 30 سالگی نرسیده بود توسط حاکم وقت اسکندریه به این شهر دعوت می شود و این شهر را برای زندگی برمیگزیند.  دوره اقلیدس  همزمان بود با دوران مرگ اسکندر بزرگ و شروع جنگ تصاحب فرمانروایی اسکندریه در بین سردارانش که این جنگ با پیروزی یکی از سرداران اسکندر به نام بطلیموس  وشروع حاکمیت او به پایان رسید.

بطلمیوس  از حامیان و دوستداران علم و دانش بود و فضای اسکندریه را برای تعلم و تدریس علم و دانش آماده ساخت، به همین سبب از دانشمندان و دوستداران علم دعوت می کرد تا در اسکندریه اقامت کنند و در دانشگاه عظیمی که به دست خود ساخته بود تدریس کنند و بدین وسیله به توسعه دانش بپردازند. اقلیدس هم جزو نوابغ علوم ریاضیات آن دوران بود که توسط بطلیموس به شهر اسکندریه دعوت شد و در این شهر مکتب فلسفی خود را پایه گذاری کرد.  شواهد بر این اساس است که اقلیدس مردی محبوب، آرام، فروتن و نیکوکار بود و با این حال به راحتی و نهایت صراحت می توانست در حضور افراد زورگو صحبت کند و از حق خویش دفاع نماید.

 

دانشمندان ایرانی       دانشمندان جهان       بهترین روش یادگیری ریاضی             آموزش ریاضی          آموزش کامپیوتر          تدریس آنلاین       

   تدریس دوره متوسطه         تدریس دوره دبیرستان

10 / 10
از 1 کاربر

ارسال نظر

عنوان نظر :*
نام شما :*
ایمیل :*
*