ابوالوفاء بوزجانی

زندگینامه بوزجانی

ابوالوفاء محمدبن یحیی بن اسمعیل بوزجانی،ریاضی دان و اخترشناس معروف ایرانی در سال 328 هجری قمری در شهر بوزجان(تربت جام کنونی) به دنیا آمد.او مقدمات ریاضی را نزد دایی و عمویش یاد گرفت و در سن بیست سالگی به عراق مهاجرت کرد و تا پایان عمر در بغداد زندگی کرد.در بغداد نزد اساتید مختلفی به تحصیل علم می پردازد و به یکی از دانشمندان مشهور زمان خود تبدیل می شود این موضوع از نوشته های معاصران و مورخان بعدی او کاملا" به چشم می خورد. بوزجانی از بزرگان دربار آل بویه به شمار می آمد و با پشتیبانی فرمانروایان آل بویه به رصد و نگارش کتاب پرداخت و در کنار پژوهش های علمی به کارهای سیاسی و دیوانی نیز می پرداخت و سرپرستی بیمارستان را هم به عهده داشت.

بوزجانی بر آثار بسیاری از پیشینیان ایرانی و یونانی مانند مقدمات اقلیدس،جبر و مقابله خوارزمی،مجسطی بطلمیوس و... تفسیر نوشت. او ابتکارات و نوآوری های زیادی در هندسه و مثلثات نیز دارد از جمله آنها کتاب اعمال هندسی جالبترین اثری است که دردوره اسلامی درباره هندسه عملی پدید آمده است او در این کتاب به شکل های فضایی توجه دارد و درباره رسم شکل روی کره و ساختن چند وجهی های منتظم و نیمه منتظم مسئله های متعددی را حل می کند.در زمینه مثلثات او نخستین ریاضی دانی است که شعاع دایره مثلثاتی را به شیوه کنونی برابر یک در نظر می گیرد و با این کار محاسبات مثلثاتی را بسیار آسان کرد و توانست توابع مثلثاتی سینوس(جیب) کسینوس(جیب تمام) تانژانت(ظل) و کتانژانت(ظل تمام) را به همان صورتی که امروزه رایج است تعریف کند.جدول دقیقی از تانژانت نیزفراهم کرد و عدد پی(∏) را نیز محاسبه کرد او در یکی از رساله های خود از دو روش مبتنی بر مثلثات برای تعیین فاصله بغداد تا مکه استفاده کرده است.

بوزجانی در علم حساب کتابی نوشته است که نخستین بار مورد توجه دانشمندان اروپایی قرار گرفت او برای حل معادلات از اعداد صحیح استفاده کرده است که به عقیده برخی دانشمندان او نخستین ریاضی دان مسلمان است که اعداد منفی را به کاربرده است.همچنین در این کتاب بوزجانی انواع کسرها بر اساس تقسیم بندی خود،محاسبه آنها و بسط کسرهای مرکب به کسرهای اصلی را بیان می کند و روشی را ابداع می کند که به کمک آن کسرها سریعتر ساده شوند.

بوزجانی با ریاضی دانان و دانشمندان هم عصر خود مکاتبه داشته است ابوعلی حبوبی،ابوحیان توحیدی،ابوریحان بیرونی و ابونصرمنصور از جمله این افراد هستند حتی ابوحیان توحیدی و ابونصرمنصور او را با لقب شیخ یاد کردند.ابوریحان بیرونی در سال 387 هجری قمری با بوزجانی برای رصد ماه گرفتگی هماهنگی کرده بود ابوریحان در خوارزم (شهر کاث) و بوزجانی در بغداد این رخداد علمی را رصد کردند و توانستند اختلاف طول جغرافیایی بین دو شهر کاث و بغداد را به دست آورند.

در سال 1836 میلادی "لویی آملی سدیو" متن عربی و ترجمه فرانسوی بخشی از کتاب مجسطی بوزجانی را به فرهنگستان علوم فرانسه برد و ادعا کرد که بوزجانی نه قرن قبل از تیکوبراهه منجم دانمارکی به اختلاف سوم حرکت ماه(واریاسیون) پی برده بود.

به پاس خدمات بوزجانی در ریاضیات و نجوم یکی از دهانه های ماه را ابوالوفاء نامیده اند.او در سال 388 هجری قمری در بغداد از دنیا می رود.

 

دانشمندان ایرانی       دانشمندان جهان       بهترین روش یادگیری ریاضی             آموزش ریاضی          آموزش کامپیوتر          تدریس آنلاین       

   تدریس دوره متوسطه         تدریس دوره دبیرستان

10 / 10
از 1 کاربر

ارسال نظر

عنوان نظر :*
نام شما :*
ایمیل :*
*