بنوموسی


 زندگینامه بنوموسی

بنوموسی لقب سه فرزند موسی بن شاکر خراسانی (موسی منجم) به نام های محمد،احمد و حسن می باشد که از برجسته ترین دانشمندان و مهندسان ایرانی قرن سوم هجری قمری می باشند. به این سه برادر لقب بنو منجم نیز داده اند پدر آنها در علم هندسه و اخترشناسی سرآمد زمان خود بوده است که در مرو خراسان می زیست و همانجا به دربار مامون راه یافت. چون مرگش فرا رسید فرزندان خود را به مامون سپرد مامون نیز آنها را همراه خود به بغداد برد. به نظر می رسد در ابتدای خلافت مامون سن این سه برادر هفت تا ده سال بوده است مامون نخست اسحاق بن ابراهیم مصعبی را به سرپرستی آنها گماشت و آنها به آموختن علوم در بیت الحکمه که یک موسسه بزرگ فرهنگی در بغداد بود و کار ترجمه آثار علمی به زبان عربی در آنجا انجام می شد پرداختند. مامون مرتب به اسحاق نامه هایی درباره مراقبت از برادران بنوموسی می نوشت به طوریکه اسحاق می گفت مامون مرا دایه و پرستار پسران موسی بن شاکر کرده است. در مورد اسحاق بن ابراهیم مصعبی به همین میزان بسنده کنیم که او ریاست شرطه های بغداد را در زمان مامون،معتصم،واثق و متوکل برعهده داشت و پسرعموی طاهر ذوالیمینین و از آل طاهر بود. بعد از او یحیی بن ابی منصور سرپرستی بنوموسی را عهده دار شد یحیی از اخترشناسان بزرگ ایرانی بود که به کار رصد مشغول بود و سرپرست اخترشناسان و دانشمندان برجسته روزگار مامون را برعهده داشت.

این برادران در نوجوانی و هنگام علم آموزی در دربار مامون وضع مالی مناسبی نداشتند اما کم کم صاحب ثروت و نفوذ زیادی شدند که دربرخی منابع تاریخی داستانهایی از ثروت زیاد آنها نقل شده است. بنوموسی در دربار مامون بیشتر به کار ریاضیات اشتغال داشتند و در فعالیت های علمی با یکدیگر همکاری داشتند آنها در کنار کارهای علمی در کارهای سیاسی نیز مشغول بودند به ویژه محمد که گرایش بیشتری به کارهای سیاسی داشت و سرانجام از سرداران قرار گرفت. با توجه به اینکه این سه برادر با هم همکاری داشتند،تعیین سهم هر یک از آنها در پیشرفت دانش دشوار است با این وجود می توان گفت محمد در هندسه و اخترشناسی مهارت داشت و به اصول اقلیدس و بطلمیوس کاملا" آشنابود او کتاب های نجوم،هندسه،حساب و منطق را جمع آوری می کرد. احمد به لحاظ علمی پایین تر از محمد بود اما در علم حیل(مکانیک) از قدمای خود چیره دست تر بود و حسن در هندسه بی نظیر بود و با آنکه بیش از شش مقاله از اصول را نخوانده بود به استخراج مسائل می پرداخت که هیچ یک از پیشینیان آن را استخراج نکرده بودند. با توجه به دانش و مهارت آنها در علوم گوناگون بسیاری از امور ساخت و مهندسی به آنها سپرده می شد. بر طبق نظر مسعودی از تاریخ نگاران قرن چهارم محمد از طرف واثق خلیفه عباسی ماموریت یافت که به روم سفر کند و در مورد اصحاب کهف تحقیق کند البته ابوریحان بیرونی این سفر را در زمان معتصم عباسی دانسته است. علاوه بر نوآوری های این سه برادر در مهندسی و ریاضیات،دستاوردهای آنان در ستاره شناسی نیز چشمگیر بود ابوریحان بیرونی از پژوهش های ستاره شناسی این برادران یاد می کد و به رصدهای آنان در بغداد برای یافتن عرض جغرافیایی آن شهر و رصد کسوفی در سامرا و نیشابور برای یافتن اختلاف طول جغرافیایی وفاصله بین این دو شهر اشاره می کند.

بنوموسی در احیاء علوم کهن نیز بسیار تلاش کردند و در این راه اموال فراوانی خرج کردند افرادی را با هزینه خود به سرزمین روم می فرستادند تا کتاب ها و نوشته های غرب در فلسفه،هندسه،موسیقی،حساب و پزشکی را با خود بیاورند همچنین مترجمان را با دادن هدایا و بخشش های بسیار به مرکز خلافت جذب می کردند. گاهی نیز خودشان به سرزمین های اطراف از جمله آسیای صغیر سفر می کردند تا نسخه های بعضی از کتب را خریداری کنند. در یکی از این سفرها بود که محمد به هنگام بازگشت از روم شرقی ثابت بن قره را که به شغل صرافی اشتغال داشت با خود به بغداد آورد او در خانه محمد سکنی گزید و شروع به دانش اندوزی کرد که سرانجام از دانشمندان بنام درریاضی ونجوم می شود و در کار پزشکی نیز مهارت پیدا می کند.

در زمینه فعالیت های ریاضی بنوموسی می توان به روش ابداعی آنان در حل مسئله تثلیث زاویه اشاره کرد هرچند امروزه حل نشدن تثلیث زاویه در حالت کلی اثبات شده است اما تثلیث یا سه قسمت مساوی کردن زاویه یکی از مسائل مورد بحث آن دوران بود. از طرفی با ترجمه کتاب "معرفة مساحة الاشکال البسطیة و الکریة" دنیای غرب با کار آنها آشنا شد و نظرات آنها بر کار هندسه دانان قرون وسطی اثر گذاشت. این کتاب شامل 18 قضیه می باشد که در آنها درباره مساحت و حجم شکل های مختلف هندسی بحث شده است لئوناردو فیبوناچی ریاضی دان ایتالیایی نیز از آثار هندسی بنوموسی و روش های نوآورانه آنها برای اندازه گیری حجم و مساحت شکل های هندسی بهره برده است. بنوموسی مساحت دایره را نیز با روش کاملا" متفاوت از روش ارشمیدس محاسبه کردند هر چند اندیشه های ارشمیدس الهام بخش آنها بوده است. همچنین به دست آوردن نسبت محیط دایره به قطر آن (عدد پی) از دیگر کارهای آنان است.

کتاب الحیل نیز یکی دیگر از مهمترین آثار بنوموسی است که با علم مهندسی مکانیک،چگونگی ساخت 100 دستگاه و ابزار مکانیکی را شرح می دهند. این دستگاه ها بطور خودکار و با استفاده از خواص سیالات کار می کنند. از این 100 دستگاه 75 دستگاه را بنوموسی ساخته بودند. از تاریخ مرگ این سه برادر چیزی در دست نیست جز اینکه بعضی از تاریخ نویسان زمان مرگ محمد را سال 259 هجری قمری ذکر کرده اند.

 

دانشمندان ایرانی       دانشمندان جهان       بهترین روش یادگیری ریاضی             آموزش ریاضی          آموزش کامپیوتر          تدریس آنلاین       

   تدریس دوره متوسطه         تدریس دوره دبیرستان

10 / 10
از 1 کاربر

ارسال نظر

عنوان نظر :*
نام شما :*
ایمیل :*
*