ابن خردادبه

 زندگینامه ابن خردادبه

ابوالقاسم عبیدالله بن عبدالله بن خردادبه مشهور به ابن خردادبه جغرافی دان نامدار ایرانی در سال 211 هجری قمری در خراسان به دنیا آمد. جد او به نام خردادبه (به معنای نیک خورشید) ایرانی و به آئین زرتشت بوده است که از سوی برمکیان دین اسلام را پذیرفته است پدر او نیز والی طبرستان بوده که توانست بخش های زیادی از سرزمین طبرستان و دیلم را فتح و زیر سلطه خلیفه عباسی ببرد و شهریار پسر شروین را از تخت پادشاهی طبرستان به زیر آورد و شاه دیلم را به اسیری بگیرد به همین خاطر مورد توجه خلیفه و برمکیان قرار گرفت و پسرش نیز جایگاه ویژه ای پیدا کرد و همنشین خلفای عباسی شد.

ابن خردادبه در اوایل زندگی به بغداد رفت و در سایه توجه و مراقبت پدر به تحصیل دانش پرداخت و مدتی نیز نزد اسحاق موصلی موسیقی دان بزرگ و مشهور آن زمان به یاد گرفتن موسیقی روی آورد او در زمان خلافت واثق (227- 232 هجری قمری) از امکانات پرورشی و مطالعاتی گسترده برخوردار بوده است و در زمان معتمد عباسی (256- 279 هجری قمری) برای مدتی در بخشی از سرزمین ماد قدیم که جغرافی نویسان آن را جبال می نامیدند رئیس پست و اطلاعات بود. به نظر می رسد که این شغل موجب آگاهی وسیع ابن خردادبه به وضع راه ها و اوضاع جغرافیایی ایران و سرزمین های دیگر شده است و سبب تالیف اثر جغرافیایی او با نام المسالک و الممالک (به معنی راه ها و سرزمین ها) شده است. نزدیکی ابن خردادبه به خلیفه و شرکت در در سرگرمی های ادبی و هنری با خلیفه باعث شد که او بجز رشته جغرافیا به مطالعه و نوشتن آثاری در زمینه های ادبی، موسیقی و طباخی نیز بپردازد. در کتاب الفهرست ابن ندیم 8 اثر ابن خردادبه با نامهای ادب السماع، جمهره انساب الفرس و النوافل، المسالک و الممالک، الطبیخ، اللهو و الملاهی، الشراب، الانواء، الندام و الجلساء آمده است که متاسفانه بجز دو اثر المسالک و الممالک و مختار من کتاب اللهو و الملاهی بقیه از بین رفته اند. همچنین مسعودی از یک اثر دیگر او با نام کتاب الکبیر فی التاریخ یاد می کند و درباره آن می نویسد: "مولفان معتبر پیرو او شدند و از او اقتباس کردند و به راه وی رفتند و اگر خواهی صحت این گفتار بدانی کتاب الکبیر فی التاریخ او را بنگر که از همه کتابها جامع تر و منظم تر و پرمایه تر است و اخبار بیشتری درباره اقوام و سرگذشت ملوک عجم و دیگران دارد." از نوشته مسعودی چنین بر می آید که این اثر ابن خردادبه عمدتا" به تاریخ ایران پیش از اسلام اختصاص داشته است.

در کتاب المسالک و الممالک ابن خردادبه به شرح جاده هایی پرداخته است که ایالات و شهرها را به هم پیوند می دهد بخش عمده کتاب، شرح راه ها با درجات مختلف است او در آغاز از راه هایی بحث می کند که از شمال عراق تا آسیای مرکزی و جنوب آن تا هندوستان کشیده شده بود شرح راه دریایی به هندوستان و چین با جذابیت بیشتری ارائه شده است از آیین مردم جاوه و فرقه های مذهبی هند نیز صحبت کرده است او به شرح راه هایی که از مدینه به خراسان منتهی می شود پرداخته و جزئیات راه ها از بغداد به نهروان، خانقین، قصرشیرین، کرمانشاه، نهاوند،همدان، زنجان، قزوین، ری، سمنان، اصفهان و... را آورده است. راه های دریایی از بصره و آبادان به سوی شرق تا عمان و هند و چین با ذکر کالاها و آیین و معتقدات مردم نواحی مختلف اشاره کرده است. شرح راه های غرب آسیا و شمال آفریقا تا اروپا و اسپانیا نیز آمده ولی راه های سرزمین های تابع روم شرقی با تفصیل بیشتری ارائه شده است. مؤلف پس از شرح کوتاهی پیرامون جهت قبله در کشورهای گوناگون صفحاتی را به بحث در پیرامون ناحیه سواد در جنوب بین النهرین اختصاص داده و در آنها از تقسیمات اداری و وضع مالیات ها و تاریخچه آنها یاد کرده است. از این اطلاعات ارزشمند می توان بودجه خلافت را در قرن سوم هجری قمری مشخص کرد او در این کتاب به ذکر القاب شاهان ایرانی، روم، ترک، چین، هند و دیگر کشورها پرداخته است همچنین عنوان فرمانروایان روسیه و اسلاوها را نوشته است از این روی می توان وی را در زمره نخستین مطلعان در پیرامون اقوام اسلاو و روسیه دانست که تا روزگار او به درستی شناخته نشده بودند. از دیگر خدمات ابن خردادبه آن است که وی از وجود فرمانروایانی در روزگار اردشیر که جدا جدا بر بخش هایی از سرزمین ایران و توابع آن فرمان می راندند، خبر داده است این نکته خود نشانه ای از وجود گونه ای حکومت فدرال در آن روزگار بوده است. ابن خردادبه با ذکر عناوین فرمانروایان، نامهای سرزمین های تابع دولت مرکزی ایران را نیز ارائه کرده است که برای تحقیقات اجتماعی و سیاسی ارزشمند است. ابن خردادبه سرانجام پس از عمری طولانی در سال 300 هجری قمری از دنیا می رود.

 

دانشمندان ایرانی       دانشمندان جهان       بهترین روش یادگیری ریاضی             آموزش ریاضی          آموزش کامپیوتر          تدریس آنلاین       

   تدریس دوره متوسطه         تدریس دوره دبیرستان

10 / 10
از 1 کاربر

ارسال نظر

عنوان نظر :*
نام شما :*
ایمیل :*
*