حبش حاسب


 زندگینامه حبش حاسب

احمد بن عبدالله  مروزی ملقب به حبش حاسب در مرو متولد شد لقب حاسب به دلیل تسلط او بر جنبه های عملی و محاسباتی نجوم به او داده شده است او در زمان خلافت مامون و معتصم عباسی دربغداد به  فعالیت های علمی می پرداخت هنگامی که معتصم در سال221 هجری قمری مرکز خلافت را از بغداد به سامرا منتقل کرد حبش نیز به سامرا نقل مکان کرد و در این شهر به کارهای علمی پرداخت. حبش حاسب در پیشرفت مثلثات مسطحه و کروی نقش مهمی داشته است او نخستین کسی است که تابع تانژانت را ابداع کرده و به کار می برد حبش برای حل مسایل نجوم جداولی بر اساس توابع گوناگون تنظیم کرد که بر زیج های بعدی نیز تاثیر زیادی داشته است او برای اولین بار با استفاده از روابط مثلثاتی رابطه میان وقت روز و ارتفاع خورشیدی را به دست می آورد همچنین ضابطه ای برای رویت هلال ماه مطرح کرد و توانست یک روش محاسباتی برای رویت هلال ماه رمضان سال 246 هجری قمری در سامرا ارائه کند که به ادعای خود حبش درستی آن با رصد تایید شد.

از دستاوردهای جالب حبش حاسب که شاهدی بر وسعت دانش نجومی او بوده است دادن یک راه حل برای سمت قبله است او همچون دیگر منجمان هم عصر خود از روش ترسیمی برای تعیین سمت قبله استفاده کرده است رساله ای از او در این باب به جای نمانده است اما در بخش کوچکی از زیج او درباره تعیین سمت قبله سامرا گزارشی داده شده است در این مورد نامه ای از ابوریحان بیرونی برای ابوسعید سجزی با گزارش جامعی از کوشش حبش در تعیین قبله و اختلاف این روش با روش ابونصر عراقی ارائه شده است. دستاوردهای علمی حبش جزء نخستین نسل از منجمان دوره اسلامی می باشد نسلی که تحت تاثیر آرای پیشینیان و آثار ترجمه شده از دیگر تمدن ها به ویژه یونان به فعالیت می پرداختند در این میان حبش حاسب به علت تهیه کردن مجموعه ای از زیج های دوره اسلامی جایگاه ممتازی دارد. زیج شاه یکی از آنهاست که بنابر گزارش دیگر نویسندگان مجموعه کوچکی بوده و احتمالا" نام آن از سنت نجومی ایرانیان گرفته شده است زیج ممتحن یکی دیگر از زیج ها است که به تصریح مسعودی بر اساس نجوم یونانی و برآمده از آراء بطلمیوس و تئون(ریاضی دان و منجم قرن چهارم میلادی) پدید آمده است. حبش زیج دیگری نیز دارد که تحت تاثیر دانش نجومی هند تالیف شده است.

از دیگر دستاوردهای مهم حبش گزارش او از اقدام منجمان دوره اسلامی برای تعیین محیط کره زمین است این گزارش کهن ترین ثبت این واقعه محسوب می شود بر اساس نوشته او گروهی از منجمان با رصد ارتفاع نصف النهار خورشیدی یک درجه از محیط کره زمین را محاسبه کردند او در زیج خود معادله ای را که بعدها کپلر حل کرد و به معادله کپلر معروف شد یعنی  y=x+ksinx را با استفاده از گونه ای از روش تکرار حل کرد و از این روش برای محاسبه زمان دقیق خورشید گرفتگی با توجه به تغییرات اختلاف منظر طول قمری بهره برد. در هر حال مجموعه آراء و دستاوردهای نجومی حبش نشان می دهد او دانشمندی بوده که در زمان خود در شاخه های کاربردی ریاضی در دانش نجوم تبحر داشته است و بسیاری از نوشته های او در تحقیقات و نوشته های منجمان بعدی مانند ابونصر عراقی و ابوریحان بیرونی تاثیر گذاشته است تا آنها نیربتوانند با استفاده از این نوشته ها به دستاوردهای جدیدی دست پیدا کنند. از تاریخ فوت حبش حاسب اطلاعی در دست نیست جز آنکه طبق نوشته ابن ندیم او بیش از یکصد سال در زمان مامون و معتصم زندگی کرده است و بین سال های 250 تا 260 هجری قمری از دنیا رفته است

 

دانشمندان ایرانی       دانشمندان جهان       بهترین روش یادگیری ریاضی             آموزش ریاضی          آموزش کامپیوتر          تدریس آنلاین       

   تدریس دوره متوسطه         تدریس دوره دبیرستان

10 / 10
از 1 کاربر

ارسال نظر

عنوان نظر :*
نام شما :*
ایمیل :*
*